Het vervolg van onze Strandvrienden
Arty en Gumpie
Met zijn iPad kwam Gumpie naast hem zitten. Arty kon zich niet langer inhouden. ‘Vertel op! Waarom ben je zo geobsedeerd door die schelp?’
Gumpie opende zijn iPad en typte de magische woorden in: ‘Kauri VOC’. Samen staarden ze naar het scherm, waar de geschiedenisles begon:
‘Kaurischelpen werden door de VOC ingekocht als ruilmiddel en gebruikt als betaalmiddel in de trans-Atlantische slavenhandel.’
En iets verderop: ‘Amsterdam ontpopte zich in deze tijd tot het kauricentrum van de wereld.’
Na deze tekst toverde Gumpie de kauri tevoorschijn als een volleerd goochelaar. ‘Kijk, hierover wil ik een verhaal schrijven. Niet zo’n slaapverwekkende encyclopedie, maar beknopt en met een flinke dosis humor. En natuurlijk met fantastische tekeningen. Ik zal je laten zien wat ik bedoel.’
Korte samenvatting rechterpagina
Wetenschappelijke Observatie
De kompaskwal is niet zomaar een drijvende doorzichtige pudding. Hij is het zenuwcentrum van de onderzeese oriëntatie. Terwijl andere kwallen gedachteloos dobberen, zweeft de
kompaskwal met een doordachte traagheid over de zeebodem. Men vermoedt dat hij zijn richting bepaalt aan de hand van minieme magnetische golven, de stand van de zeesterbeelden, en soms, zo wordt vermoed, pure gok.
Korte samenvattingwereldwijde economie. De compagnie bracht waardevolle producten naar Europa, zoals zijde, porselein en specerijen (waaronder foelie, nootmuskaat en peper).
De VOC speelde via de kaurischelp ook een cruciale, maar inktzwarte rol in het slavernijverleden.
De compagnie kocht deze schelpen op grote schaal in Azië en verkocht ze door in Europa. Andere handelsondernemingen gebruikten de schelpen vervolgens in West-Afrika als betaalmiddel om tot slaaf gemaakte mensen te kopen.
In Amsterdam stonden deze schelpen in de zeventiende eeuw dan ook bekend als ‘slavengeld’. Een historisch voorbeeld hiervan komt uit 1658: twee waagdragers verklaarden toen dat zij in de kelder van een Amsterdamse koopman acht vaten
‘couris ofte slave gelt’ hadden gewogen.
Korte samenvatting rechter pagina
VOC-schepen namen enorme hoeveelheden kaurischelpen mee uit Azië naar Amsterdam. Tijdens de reis over de Indische Oceaan deden deze zware schelpen gratis dienst als ballast om de schepen stabiel te houden.
Dat ging helaas niet altijd goed; op de terugreis strandden verschillende schepen vlak voor de Nederlandse kust. Zo verging in 1738 het schip de Reigersbroek bij Westkapelle. De kauri’s spoelden vervolgens
massaal aan op de stranden van Domburg en Westkapelle. De Zeeuwen gaven de schelpjes al snel de bijnaam ‘keutjes’, het Zeeuwse woord voor een biggetje.
De bolle vorm van de schelp deed hen namelijk denken aan een varkenssnuit. De aangespoelde kauri’s kregen uiteindelijk een mooie nieuwe bestemming: bij het traditionele ‘keutjesspel’ (of pachtspel).
Ze werden gebruikt als inlegfiches om de winstpunten bij te houden.
Zo, tot zover het verhaal van Arty en Gumpie. Volgende weer weer iets HEEL bijzonder.

Geen opmerkingen